Optik Okuma Terimleri Sözlüğü (A–Z)

Ayraç: FMT dosyasında veri taşımayan; okuma çıktısındaki alanları birbirinden ayırmak için kullanılan yardımcı tanım. Silinmemelidir, çıktı biçimi bozulur.
AYT: Alan Yeterlilik Testleri. YKS'nin ikinci oturumu; 160 soru, beş seçenekli. Öğrenci yalnızca alanına ait testleri cevaplar.
Ayırt edicilik indeksi (d): Bir sorunun başarılı öğrencileri başarısızlardan ayırma gücü. Öğrenciler toplam puana göre sıralanır; üst %27 ile alt %27'nin doğru oranları arasındaki fark alınır. 0,40 üzeri çok iyi, 0,20 altı zayıf sayılır. Negatif değer neredeyse her zaman hatalı cevap anahtarını gösterir.
BLDM: "Bölüm Tanımlama" dosyası. Optik formdaki cevap alanlarının hangi derse ait olduğunu, soru aralıklarını ve puanlama kurallarını tanımlar. FMT ile birlikte çalışır.
Boş bırakma oranı: Bir öğrencinin veya grubun cevaplamadığı soru yüzdesi. Yanlışın doğruyu götürdüğü sınavlarda strateji göstergesidir; testin son sorularında ani artış süre yönetimi problemine işaret eder.
Cevap anahtarı: Her sorunun doğru seçeneğini listeleyen veri. Kitapçık türü uygulanan sınavlarda her kitapçık için ayrı girilmesi gerekir.
Datasis / Datasens: Türkiye'de kullanılan optik okuma yazılımı ve donanım ailelerinden biri. Şablon dosyalarını kendi dizin yapısında bekler.
DTS: Bazı yayınevi formlarının adında geçen form/şablon kod öneki (örneğin DTS_1721). Form sürümünü ayırt etmeye yarar.
FMT: İngilizce "format" kelimesinden gelen şablon dosyası. Optik formdaki her alanın satır-sütun koordinatını, tipini ve kabul ettiği karakterleri tanımlar. Optik okumanın temel dosyasıdır.
Form kodu: Basılı optik formun üzerinde yer alan ve o form tasarımını tanımlayan sayı (örneğin 7108, 536). Şablon adındaki kod ile eşleşmesi zorunludur.
Form ızgarası: Optik formun satır × sütun olarak ifade edilen kodlama matrisi. FMT dosyasının ilk satırında belirtilir (örneğin 61×46). Izgara yoğunluğu, kayma toleransını doğrudan etkiler.
Güçlük indeksi (p): Bir soruyu doğru cevaplayan öğrenci oranı; 0 ile 1 arasında değişir. 0,40–0,70 aralığı ideal sayılır; bu aralıktaki sorular en çok bilgi taşır.
Hassasiyet eşiği: Okuma yazılımının bir işareti "dolu" saymak için gerektirdiği koyuluk seviyesi. Düşürülürse soluk işaretler okunur ama silinmiş izler de dolu sayılabilir.
Kalibrasyon: Optik okuyucunun sensör ışık değerlerinin referans bir kâğıtla yeniden ayarlanması. Her temizlik sonrası ve büyük sınav öncesi yapılmalıdır.
Kitapçık türü: Kopyayı önlemek için soruların farklı sıralarla basıldığı sürümler (A, B, C, D). Her sürümün cevap anahtarı farklıdır ve öğrencinin kendi kitapçık harfini kodlaması gerekir.
Kodlama alanı: Öğrencinin kimlik bilgilerini işaretlediği bölge: kurum kodu, öğrenci numarası, T.C. kimlik no, sınıf, şube, ad-soyad. Hane sayıları FMT dosyasında tanımlıdır.
Koordinat kayması: Şablondaki satır-sütun tanımlarının basılı formdaki gerçek konumlarla örtüşmemesi. En sık nedeni formun fotokopiyle çoğaltılmasıdır.
LGS: Liselere Geçiş Sınavı. 90 soru, dört seçenekli, sözel ve sayısal olmak üzere iki bölüm. Yanlış cevaplar doğruları etkilemez.
Net: Bir testteki başarıyı tek sayıya indirgeyen ölçüt. YKS'de net = doğru − (yanlış ÷ 4); LGS'de net = doğru.
OMR: Optical Mark Recognition — optik işaret tanıma. Optik okuma teknolojisinin genel adı; bazı form ve şablon adlarında kod öneki olarak geçer.
Optik okuyucu: Optik formları yüksek hızda tarayarak işaretlemeleri dijital veriye çeviren cihaz. Kâğıttan yansıyan ışığı ölçerek çalışır.
Orbim: Bazı yayınevi formlarının uyumlu olduğu optik okuma yazılımı ailesi. Şablon adlarında belirtilir.
Oturum: Bir sınavın ayrı zaman dilimlerinde yapılan bölümleri (LGS sözel/sayısal, YKS TYT/AYT). Birleşik formlarda öğrencinin kodladığı bir oturum alanı bulunur.
Sekonic: Türkiye'de yaygın kullanılan optik okuyucu markası. Şablon dosya adlarında en sık geçen uyumluluk ibaresidir.
Timing mark: Formun kenarındaki siyah hizalama işaretleri. Okuyucu bunları sayarak satır senkronizasyonu yapar. Soluk veya bozuk basılmışsa okuma çöker.
TYT: Temel Yeterlilik Testi. YKS'nin ilk oturumu; 120 soru, beş seçenekli. Türkçe, Sosyal Bilimler, Temel Matematik ve Fen Bilimleri testlerinden oluşur.
Windows-1254: Türkçe karakterleri kapsayan eski karakter kodlaması (ISO-8859-9 ile eşdeğer). FMT dosyaları genellikle bu kodlamayla üretilir; UTF-8 varsayan editörlerde Türkçe harfler bozuk görünür.
YDT: Yabancı Dil Testi. YKS'nin yabancı dil oturumu; 80 soru.
YKS: Yükseköğretim Kurumları Sınavı. TYT, AYT ve YDT oturumlarını kapsayan üniversiteye giriş sınavı sistemi. Yanlış cevaplar doğruları etkiler (4 yanlış 1 doğruyu götürür).
Çift kâğıt geçişi: Okuyucunun kâğıtları teker teker değil ikişer çekmesi. Kâğıt kalınlığı ayarı, statik elektrik veya aşınmış besleme silindirlerinden kaynaklanır.
İOKBS: İlköğretim ve Ortaöğretim Kurumları Bursluluk Sınavı. Halk arasında "bursluluk sınavı" olarak bilinir. Puanlama kuralları için o yılın kılavuzuna bakılmalıdır.
Şablon: FMT ve varsa BLDM dosyasının birlikte oluşturduğu, bir optik form tasarımını tanımlayan yapılandırma bütünü.

Optik okuma terimleri sözlüğü